با درود
 
مطلبی در مورد زبان مخفی  در روزنامه همشهری روز ۲۹ آذر به چاپ رسیده
بخونید بد نیست.
 
 
 
 
زبان رمزآلود جوانان

 
* اصطلاحات خاص میان برخی اقشار جوان شهری، دامنه نفوذ خود راتا کتاب های داستان، سریال ها و فیلم ها گسترش داده است
* تغییر هرم سنی و جوان شدن جمعیت ایران از دهه ۱۳۶۰ به بعد در ترویج اصطلاحات خاص کلامی میان جوانان نقش مهمی داشته است

007743.jpg

بیتا برفمال


اصطلاحات خاص میان بعضی از ساکنان شهر تهران، بی آن که منشأ اولیه آن ها قابل تشخیص باشد، دامنه نفوذ خود را تا داستان ها، سریال های تلویزیونی و حتی فیلم های سینمایی گسترش داده اند. بعضی از این اصطلاحات که معمولاً دارای چاشنی طنز می باشند، اگرچه از میان نسل جوان برخاسته، اما کم کم به بزرگترها هم سرایت کرده است. این اتفاق تازه ای نیست. در تهران، از ده ها سال پیش، برخی اصطلاحات خاص سوای زبان رسمی و حتی محاورات معمولی مردم، در میان بعضی اقشار شهری رواج داشته، اما به شدت امروزی نبوده است. ظاهراً تغییر هرم سنی جمعیت شهرنشین از آغاز دهه ۶۰ و جوان شدن جمعیت کشور ما، انبوهی از اصطلاحات رمزآلود را که در محافل خصوصی گروهی از جوانان شکل گرفته، به سطح جامعه آورده است.
امروزه بسیار دیده می شود که جوانان در محافل و مجامع جوانانه، در میهمانی ها و دبیرستان ها و یا حتی در دانشگاه ها، این الفاظ و اصطلاحات را بین خود رد و بدل می کنند. واژه هایی نو که تا حدی خنده دار و جالب توجه اند. اصطلاحاتی که در وهله نخست هیچ معنایی را به ذهن انسان متبادر نمی کنند، اما می توان از فحوای کلام و جمله بندی آنها پی به معنی نسبی آن الفاظ برد. این الفاظ و اصطلاحات پس از جا افتادن کم کم از مکالمات جوانان عبور کرده و به مبادلات کلامی بزرگترها راه پیدا می کند و این مرحله ایست که آن الفاظ به طور اتفاقی در کانون مکالمات عامیانه در سطح جامعه پذیرفته شده است.

حتماً همه شما بیش و کم با چنین الفاظ و اصطلاحاتی برخورد کرده اید و یا شاید خود شما یکی از میلیون ها نفر انسانی باشید که در گفت وگوهای روزمره، بارها و بارها به انواع مختلف و در مواقع گوناگون از آنها استفاده کرده  و می کنید. این روند را نمی توان منکر شد و از آن گریزی نیست؛ چون همان طور که گفته شد، این الفاظ کم کم  و ناخواسته وارد مبادلات کلامی افراد می شوند.

تحلیل گران و متخصصین زبانشناسی مجموعه این الفاظ و اصطلاحات را تحت عنوان «زبان مخفی» معرفی می کنند.
اما پیش از آن که به شناسایی و بررسی زبان مخفی بپردازیم، بدیهی است که باید مختصری در مورد طبقه بندی زبان صحبت کنیم:
در هر کشور و جامعه ای میراثی گران بها به نام زبان از پیشینیان باقی مانده که مردم آن کشور بدان تکلم می کنند و آن زبان گونه های مختلف برای خود دارد. مثلاً در کشور ما، زبان شیرین فارسی، دارای طبقات و گونه های خاص خود است. گونه اول، گونه رسمی و معیار زبان است که به کار کتابت و تحقیق وپژوهش می آید. گونه دوم، گونه عامیانه آن است که عموم مردم به آن تکلم می کنند و برای رفع نیازهای محاوره ای آنها به کار می رود. گونه سوم، لهجه ها و گویش های خاص هر شهر و محله ایست که مردم، خود آن را برحسب عادت و یا نیاز به کار می برند. گونه دیگر که مورد بحث ماست، گونه مخفی زبان است. گونه ای که به نوعی می توان گفت، برخاسته از دل گونه عامیانه زبان فارسی است و با گونه رسمی و معیار بسیار متفاوت می باشد.

اما این گونه زبانی، بر خلاف ظاهرش که همیشه نو و بکر به نظر می رسد، پدیده ای تازه نیست و به قدمت طنز عامیانه پیشینه دارد.

برخی براین اعتقادند که این زبان  برای نخستین بار در دربار شاهان و بویژه در میان زنان حرمسراها شکل گرفته است. در جایی که افراد می کوشیدند، موضوعات و مفاهیم را بدون آن که ماموران مخفی حکومتی به آن پی ببرند، با هم مبادله کنند.

همچنین گفته می شود که در راسته بازارهای قدیم، پیشه وران بنا به یک قرار معلوم نشده، با زبانی خاص که فقط برای خودشان مفهوم بود، قیمت ها را تحت کنترل داشتند و یا آمدن مأموران باج و خراج را به هم اطلاع می دادند.

در واقع این نوع زبان بر اثر یک نیاز رواج پیدا کرده است و در تهران و از زمانی که به عنوان پایتخت اعلام شد، به دلیل بروز و ورود زبان ها و گویش های مختلف و تبادل فرهنگ ها بسیاری از واژگان حسب نیاز تلخیص شده اند و یا تغییر شکل ظاهری پیدا کرده اند؛ این اصطلاحات نو که ریشه در فرهنگ مردم تهران داشت، به عنوان لهجه تهرانی شهرت پیدا کرد. واژگان متعلق به این حیطه تحت تأثیر خرده فرهنگ های مناطق محروم شهری، تغییر حالت بیشتری یافت و از همین جا زبان مخفی امروزی که گرایش لمپنی در آن آشکار است، شکل گرفت.

ویژگی های زبان مخفی

این گونه زبانی در واقع طیفی از اصطلاحات شکسته و تغییر شکل یافته در مقایسه با گونه محاوره ای زبان است. مهم ترین هدف به کار برندگان این زبان، پوشیده سخن گفتن است. این گونه زبانی، در واقع ساختاری مستقل و مجزا ندارد، بلکه فقط با دخل و تصرف در لغات زبان محاوره و یا با افزودن پسوندها و پیشوندها و یا با تغییر دادن بار معنایی برخی از آن لغات ساخته می شود؛ یعنی می توان گفت نظام واژگانی دارد و از نظر نظام صرفی و نحوی و روش آوایی وابسته به زبان عامیانه است.

چه کسانی و چرا از زبان مخفی استفاده می کنند؟

ناگفته پیداست که جمعیت کشور ما، جمعیتی جوان و پرانرژی است. هرم سنی جمعیت ایران از دهه شصت به بعد هرمی جوان شده است. این جمعیت نیازهای خاص و طرز تفکر ویژه خود را دارند؛ اما طبعاً تمام آن نیازها، بنابر مشکلات اقتصادی و فرهنگی و اجتماعی و محدودیت های گوناگون برآورده نمی شود و حتی در بسیاری از مواقع دیده می شود که چنین نیازهایی اصلاً مورد توجه قرار نمی گیرند. مهم تر از آن نسل جدید و نسل پیشین در بسیاری از موارد، با هم تفاهم و درک متقابل ندارند. همچنین به دلیل پیدایش شبکه های ارتباطی فرامرزی نوع نگرش و سلیقه و طرز تفکر جوانان با نسل قبل بسیار فرق کرده است. همین تفاوت ها کم کم سبب ایجاد شکافی بین دو نسل شده است. شکافی که جوانان را هر چه آشکارتر به سوی محافل همسالان خود سوق می دهد. مسلم است که هرچه محافل خصوصی تر شوند، زبان خصوصی تری را هم طلب می کنند. زبانی که در عین رمز آلود بودن، بتواند پوششی بر اهداف و نیات جوانان باشد.

البته تحقیقات نشان می دهد که عموماً دو دسته از افراد از زبان مخفی استفاده می کنند: قانونگریزها، که بیشتر قصد مخفی کردن مقاصد غیراخلاقی خود را دارند و برخی از جوانان، که بنا به اقتضای این دوره سنی گرایش داشته و به دلیل بی اعتمادی، ناچار به روی آوری به محاورات خاص و رمزآلود هستند.

بعضی از جوانان برای رسیدن به یک زبان محاوره ای و پیچیده که تنها در محافل خصوصی آنها مبادله شود به سه شکل عمل می کنند:
۱- به نوعی روند استفاده از گونه زبان مخفی را به سمت تشریفات زدایی از الفاظی می برند که در بین اقشاری از مردم دارای اهمیت و ارزش می باشد.

۲- گاهی الفاظ را به صورت ساخت شکنی از پایه می سازند. آنها با این روش در واقع می گویند چون شما را قبول نداریم و تفکر شما را نمی پسندیم، مثل شما نمی اندیشیم و از الفاظ شما هم استفاده نمی کنیم و خودمان کلمه می سازیم.
مانند الفاظی چون: خفن- دو دره و...

۳- گاهی حتی دیده می شود که این قبیل جوانان از لغات بیگانه و خارجی وام گرفته و با اندکی تلخیص و یا حتی تغییر شکل آنها را در گونه زبانی خاص خود به کار می برند. مانند: اندشه (آخرشه)- آی کی یو (کنایه به افرادی که از ضریب هوشی پایینی برخوردارند)- کیس مناسب (موردی مناسب)- سکرت (مخفیانه و رمزی). اما در یک نگاه کلی به قضیه می توان عوامل اصلی مؤثر بر ابداع و به کارگیری این زبان را چنین بر شمرد:

۱- شکاف نسل ها: همانطور که گفته شد، نسل پیشین به دلایل گوناگون که از حوصله این بحث خارج می باشد همیشه قادر به پذیرش اهداف و یا نیازهای نسل امروز نیست و ارزش ها و معیارهای فکری جوانان امروزی را نمی پسندد. همین امر سبب می شود تا جوان امروزی از نسل پیشین فاصله گرفته و بیشتر جذب همسالان خود شود و برای محفوظ ماندن نیات و علایقش زبانی جدید و مرموز و مخفی ابداع کند.

۲- اقتصاد: هر چه اقتصاد خانواده یک جوان ضعیف تر باشد، عرصه فعالیت های فرهنگی و هنری و اجتماعی بر او تنگ تر می شود. این امر در بسیاری از موارد مانع از ادامه تحصیلات عالیه برای جوان می شود و باز همین عامل سبب کشیده شدن او به مجامع دوستانه و کم فایده خواهد شد.

۳- تکنولوژی: در عصر حاضر، وجود وسایل و امکانات حاصل از تکنولوژی بیشتر جوانان را با هم مرتبط کرده است. وجود شبکه های ارتباطی فرامرزی خود عاملی است برای این که جوانان کمتر میل به حضور در محافل دیگر با گروه های سنی مختلف را پیدا کنند و پناه بردن به محافل و گروه های خاص به شکل گیری زبان مخفی و رمز آلود کمک می کند.

۴- عده ای بر این اعتقادند که الفاظی از طریق سریال ها و فیلم های سینما در سطح جامعه رواج می یابد، اما بسیار دیده می شود که برخی از الفاظ پیش از آن که از طریق برنامه های طنز تلویزیونی به گوش برسند، در سطح جامعه و به ویژه در جمع جوانان مورد استفاده قرار گرفته است. این نکته می تواند موید این ادعا باشد یعنی می توان گفت که تلویزیون از طریق فیلم و سریال تولید کننده این الفاظ و اصطلاحات نیست ولی می تواند مروج و بسط دهنده درسطح وسیع باشد؛ چرا که دارای برد گسترده ای است و بیشترین مخاطب را در بین رسانه های گروهی به خود اختصاص داده است.

۵- صنعتی شدن جوامع: صنعتی شدن جوامع همیشه می تواند عاملی باشد برای غفلت از روزمرگی ها و امور اولیه زندگی. پس این امر مختص به جوانان کشور ما نیست و در نقاط مختلف جهان علی الخصوص جوامعی که مانند کشور ما جمعیت جوان دارند، نمود بیشتری پیدا می کند.

به عنوان مثال در شهر پاریس، برخی گویش ها و اصطلاحات که عموماً توسط جوانترها به کار گرفته می شود، حتی برای بسیاری از پاریسی ها قابل فهم نیست و یا در شیکاگو گروهی به نام گنگ ها زندگی می کردند که مخفی کار و قانونگریز بودند. آنها که کارهای غیر اخلاقی انجام می دادند، دارای سازمان و زبان ویژه و علائم مخصوص بودند و از این طریق با هم ارتباط برقرار می کردند. کم کم اصطلاحات زبان خاص آنها در بین جوانان شیکاگو نیز رواج یافت.
می توان گفت که بی توجهی ها و سخت گیری های شدید نیز سبب می شود تا جوانان بیشتر به مخفی کاری گرایش پیدا کنند.

جامعه شناسان می گویند هر اندازه که نیازهای منطقی و طبیعی جوانان مورد بی اعتنایی و بی توجهی قرار بگیرد، رویکرد آنها نسبت به انتخاب کانال های ویژه ارتباطی و اصطلاحات محاوره ای خاص تشدید می شود.

اما باید دانست که به نسبت فراهم شدن امکانات رفاهی بیشتر برای جوامع شهری و به ویژه محله های محروم یا جرم خیز و حاشیه نشین ها و نیز مهیا شدن امکان تحصیلات عالیه برای تمامی اقشار جامعه بسیاری از اصطلاحات رایج در این مناطق خود به خود از حیطه محاورات عمومی و حتی خصوصی جوانان حذف می شود.

 

بدرود

 

چهارشنبه ٢ دی ۱۳۸۳ساعت ٩:٢٤ ‎ق.ظ توسط جوجه زبانشناس نظرات ()