مصاحبه با دکتر یدالله پرمون

دکتر پرمون عضو هیات علمی و مدیر گروه زبان و گویش‌ پژوهشکدهزبانشناسی، ‌کتیبه‌ها و متون پژوهشگاه میراث فرهنگی، ‌صنایع دستی و گردشگری است. تخصص وی آواشناسی،‌ واجشناسی و گویش‌شناسی است و در دانشگاه‌های الزهرا(س)، ‌پیامنور و آزاد مشغول به تدریس است./

خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا): دکتر یدالله پرمون سال 1345 در کرمانمتولد شد. وی کارشناسی خود را در رشته مترجمی زبان انگلیسی و کارشناسی ارشد ودکترای خود را در رشته زبانشناسی به اتمام رسانید

با یدالله پرمون بهعنوان مدیر علمی طرح ملی اطلس زبانی ایران به گفت‌وگونشسته‌ایم.

*
اطلس زبانی چیست؟ و ایده تهیه این اطلس چگونه شکل گرفت؟

**اطلس زبانی مجموعه‌ای است از نقشه‌ها که به منظور تعیینمحدوده‌های زبانی روی پهنه جغرافیایی تدوین می‌شود. بسیاری از کشورها اطلس زبانیخود را دارند.
 
بحث گردآوری مواد زبانی برای تدوین این اطلس‌ها متفاوت است. از شناسایی مستقیم و آواشناسی نمونه‌ها در زمان مصاحبه گرفته تا ضبط دیجیتالی صدا وتصویر در زمان حاضر

دو نوع نقشه زبانی داریم. نقشه‌های بازنمودی ونقشه‌های تفسیری که اولی به تنوعات یک پارامتر زبانی خاص در پهنه مورد بررسی توجهدارد و دومی از طریق رسم منحنی‌های همگویی و یافته‌های مربوطه در تعیین پهنه‌هایهمزبان و غیر‌همزبان می‌پردازد.

اطلس زبانی مجموعه‌ای است از نقشه‌هایبازنمودی و تفسیری که با اهداف فوق در ارتباط با پهنه‌های جغرافیایی و به منظورتعیین وضعیت جغرافیایی زبانی در آن پهنه تهیه می‌شود.

*
طرح ملیاطلسزبانی ایران از چه زمانی آغاز شده است و با چه هدفی؟

**
اینطرح که در حال حاضر در پژوهشکده زبانشناسی،‌ کتیبه‌ها و متون در حال تدوین است. نخست در اوایل دهه 50 و به ابتکار فرهنگستان زبان آن زمان و سازمان جغرافیاییکشور،با عنوان طرح «فرهنگساز» شکل گرفت. این طرح مشتمل بود بر گردآوری مواد زبانیاز تمامی آبادی‌های بالای ده خانوار کشور به صورت ضبط شده روی نوارهای مغناطیسی،آوانویسی آنها و سپس ترسیم نقشه‌های مربوطه.

این طرح در جریان تحولات سال 1357 و انقلاب اسلامی متوقف شد و آرشیو آن تا زمان تشکیل پژوهشکده زبان وگویش(‌پژوهشکده زبانشناسی، ‌کتیبه‌ها و متون) حفظ شد. از زمان تأسیس این پژوهشکده،‌به انجام رساندن این طرح در رأس برنامه‌های پژوهشکده قرار گرفت. در حال حاضر اینطرح با جدیت دنبال می‌شود.

*
مراحل تهیه این اطلس به چه صورتاست؟ 

**
در تدوین این اطلس کوشش شده تا گنجینه گردآوری شده دردوران پیش از انقلاب که جزو میراث زبانی ما به حساب می‌آید، ‌از دست نرود. بر ایناساس،‌ تلاش کرده‌ایم دست‌کم در نخستین ویراست،‌ ثبت و آوانویسی این مواد را بهسرانجام برسانیم. لازم به ذکر است که اطلس زبانی طرحی است که ماهیتاً تمامی ندارد وباید در هر دوره‌ای به‌روز‌‌ رسانی شود

اطلس زبانی ایران نیز از این قاعدهمستثنی نیست و بنا داریم که پس از تهیه نسخه نخست (که مواد آن شواهدی از دوره‌ایتعیین کننده از تاریخ معاصر کشورمان را با خود دارد) آن را در قالب نهادی فعال،

‌برای تدوین سیمای جدید زبانشناختی کشور ایران، ‌همچنان نگاهداریم

به هر حال مراحل کار طرح عبارتند از: گردآوری مواد زبانی مورد نیازطرح به صورت ضبط شده از نقاط مورد بررسی،‌ آوانویسی مواد تهیه شده در پایگاهداده‌ای بسته برنامه نرم‌افزاری ویژه‌ای که برای طرح نگاشته شده و ترسیم نقشه‌هایبازنمودی و تفسیری به شکل رایانه‌ای

اطلس ما یک اطلس پویا ست. این بدانمعناست که مخاطب، کاربر فعال بسته برنامه اطلس است که با فرضیه‌ها و داده‌های ورودیخود با رایانه کار می‌کند. جستجوی رایانه‌ای انجام می‌دهد و نقشه‌های خود را ترسیممی‌کند

ما معتقدیم از این طریق، امکان تقابل آرا و دست‌یابی به نتیجهپذیرفته، فراهم می‌شود.

*
در جمع‌آوری داده و پیاده کردن آنها آیااز زبانشناسان کمک گرفته شده است یا از افرادغیر‌متخصص؟

**
جمع‌آوری عمدتاً با همکاری نیروهای غیر زبانشناس صورتگرفته است چرا که در دوران پیش از انقلاب رشته زبانشناسی، فارغ‌التحصیلان زیادی درایران نداشت. اما در  پیاده‌سازی تأکید ما بر کار کردن با نیروهای متخصص زبانشناسبا مدرک دست‌کم کارشناسی ارشد این رشته بوده. در حال حاضر، حدوداً 40 نفر از اینافراد با مدرک کارشناسی ارشد و بالاتر در بخش‌های ستادی و استانی با این طرح همکاریمی‌کنند و کار آوا‌نویسی رایانه‌ای نمونه‌ها با جدید‌ترین روش‌ها و با درجه اطمینانمطلوب در جریان است

*
آیادر این پروژه با گویش‌هایجدیدی روبرو شده‌اید که پیش از این شناخته شده نبودند؟ در مجموع چند گویش شناساییشده اند؟

**
بحث تعیین شخصیت یک گونه به عنوان «زبان» و «گویش» بحثی است که احتیاج به مقدماتی دارد؛ یعنی نخست تعریف مفاهیم بنیادی به شیوه‌ای کهسازگار با وضعیت کشور ما باشد و دوم اتمام کار اطلس. در حال حاضر ترجیح ما این استکه به این پرسش پاسخ ندهیم تا مقدمات فراهم شوند. با این همه شایان ذکر است که ایناطلس این توانایی را دارد که افقی بی‌نظیر از وضعیت جغرافیایی زبانی ایران به دستبدهد.

*
در حال حاضر، این طرح در چه مرحله‌ای است و چه مدت زمانیطول می‌کشد تا به نتیجه برسد؟

**
در حال حاضر این طرح از مرحلهپایگاه داده‌ها می‌گذرد که شامل آوا‌نویسی تفصیلی نمونه‌های گزارش شده در نرم‌افزاربا الفبای آوانگار بین‌المللی و مطابق دستور‌العمل مصوب پژوهشکده و توسط نیروهایزبانشناس دوره‌ دیده و کارآمد می‌شود. پیش‌بینی ما این است که این اصلی‌ترین بخشطرح تا پایان سال 1389 تکمیل شود. همزمان، برنامه نیز رفع نقص می‌شود تا پس ازتکمیل پایگاه داده‌ها اطلس آماده ارائه شود

*
پس از خاتمه اینپروژه، این طرح چگونه در اختیار علاقمندان قرار می‌گیرد؟

**
برونداد طرح اساساً رایانه‌ای است. با این همه چنانچه نیاز احساس شود می‌توان نسبت بهتهیه اطلس‌های چاپی با اهداف ویژه نیز اقدام کرد

*
از آنجا که شمامدت‌ها به کار جمع‌آوری و بررسی گویش‌ها مشغول بوده‌اید، بجاست که نظر شما را درمورد ضرورت ثبت و ضبط گویش‌ها بدانیم.

**
زبان از دیدگاه من،‌بنیادی‌ترین حوزه در میراث فرهنگی است و این بنیادی‌ترین وجه، متأسفانه بسیارضربه‌پذیراست و به سرعت رو به نابودیمی‌رود.

از سویی نیز می‌دانیم که تغییر در طول زمان جزو ذات زبان است و اینروند باعث می‌شود که عادات زمان گذشته به تدریج رنگ ببازد و عادات جدید جای آن رابگیرد. بر این اساس تنها راه، گردآوری مواد زبانی یا ثبت و ضبط آن‌ها پیش از نابودی

/ 2 نظر / 163 بازدید
مجتبی پویا

وبلاگ جالب توجهی دارید شما را به شهر فلسفه دعوت می کنم http://isphilosophy.ning.com